Gedagtes vir elke dag
Of lees almal by Gedagtes vir elke dag
In elke geslag moet daar 'n dwaas wees wat die waarheid sal praat soos hý dit insien – Boris Pasternak.
1880: BEZUIDENHOUT SE WA OPGEVEIL
KULTUURDAGBOEK 11 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
In die geskiedenis van die mensdom het dit dikwels gebeur dat 'n geringe insident as vonk gedien het om die oorlogskruit te laat ontplof. So 'n insident het op hierdie dag in Potchefstroom plaasgevind, wat uiteindelik aanleiding tot die Transvaalse Vryheidsoorlog van 1880 tot 1881 gegee het.
Die burgers van Potchefstroom en omgewing het beswaard gevoel oor die belasting wat hulle aan die Britse gesag moes betaal. Op 7 Oktober 1880 het genl PA Cronjé en 130 burgers van die Schoonspruit-omgewing by die landdros op Potchefstroom beswaar aangeteken oor die belasting en onder meer verklaar dat hulle bereid is om aan hulle wettige regering belasting te betaal, maar dat die Britse regering "op een onwettige wijze" en teen hulle wil, hulle land geannekseer het en derhalwe weier hulle om belasting te betaal. Hulle het dit ook duidelik gemaak dat hulle alleen voor oorweldigende geweld buig.
SALIG IS DIE VREDEMAKERS
Hannes Ollewagen
Matt. 5:1-12
“Salig is die vredemakers, want hulle sal kinders van God genoem word.” (:9).
Wanneer ons die na die woorde van Christus, die Seun van God, uit Matt. 10:34-38 luister, lyk dit asof hier ’n groot teenstrydigheid in God se Woord is:
“Moenie dink dat Ek gekom het om vrede op die aarde te bring nie. Ek het nie gekom om vrede te bring nie, maar die swaard. Want Ek het gekom om tweedrag te verwek tussen ’n man en sy vader, en tussen ’n dogter en haar moeder, en ’n skoondogter en haar skoonmoeder. En ’n mens se huisgenote sal sy vyande wees. Wie vader of moeder bo My liefhet, is My nie waardig nie; en wie seun of dogter bo My liefhet, is My nie waardig nie. En wie sy kruis nie neem en agter My volg nie, is My nie waardig nie.”
1919: AFRIKAANS EERSTE KEER IN KERK
KULTUURDAGBOEK 10 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
By die Sinodesitting van die Kaapse NG Kerk in 1919 is op voorstel van dr BB Keet besluit dat Afrikaans naas Hollands op die kansel gebruik kan word. Daar is ook besluit om met die medewerking van ander NG Kerke en die twee susterskerke, naamlik die Gereformeerde Kerk en die Nederduitsch Hervormde Kerk, daadwerklik aandag te gee aan die vertaling van die Bybel in Afrikaans.
Dit was egter nie die eerste besluit wat in dié verband geneem is nie; die Vrystaatse Sinode van die NG Kerk het reeds in Mei 1916 op voorstel van dr NJ van der Merwe 'n derglike besluit geneem.
1917: 1e VIERING VAN AFRIKANERDAG
KULTUURDAGBOEK 10 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Ná die Rebellie van 1914 het hoë bedrae aan eise, boetes en hofkostes teen die rebelle opgebou, veral in die Vrystaat waar ook genl CR de Wet onder diegene was wat verhoor en swaar boetes en tronkstraf opgelê is. Vrystaters het groot bedrae ingesamel om vir die genoemde doel te gebruik maar teen Julie 1917 was daar in dié provinsie en in Transvaal nog R220 000 nodig.
Hierna is die insamelingsveldtog landwyd verder gevoer in 'n grootse Helpmekaar-inspanning om Afrikaners van verarming te red.
1483: MARTIN LUTHER
KULTUURDAGBOEK 10 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Martin Luther is op hierdie dag in Eisleben gebore en op 18 Februarie 1546 oorlede. Die magtige protes van "die monnik wat die wêreld geskud het" teen die dwaalleringe en misbruike van die Kerk van sy tyd het op die groot Kerkhervorming van die sestiende eeu in Europa, met sy verreikende gevolge op kerklike, maatskaplike en staatkundige gebied oor die wêreld heen uitgeloop.
ONS IS REEDS LANKGELEDE UITVERKOOP
1900: WH COETZER – ONTWERPER VAN KUNS IN VOORTREKKER- MONUMENT
KULTUURDAGBOEK 9 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Willem Hermanus Coetzer is op hierdie dag in Tarkastad gebore. Vanaf sy 17e jaar is hy in Johannesburg ook as koetsbouer opgelei. Sy kunsopleiding het hy veral in Londen gehad. Ná verskeie oorsese reise waartydens hy meesal per fiets gereis het, keer hy in 1930 na Suid-Afrika terug. Hier het hy bekendheid begin verwerf met sy kuns en ontwerpe van historiese aard. Hy doen eers historiese navorsing, veral oor die Voortrekkers, versamel Africana en bring al hierdie elemente in sy kuns tot uiting.
Die Simboliese Ossewatrek van 1938 bied vir Coetzer uitstekende geleentheid in hierdie verband; hy ontwerp talle voorwerpe wat tydens die feesjaar gebruik is soos gedenkseëls, eetgerei en boeke. Maar veel belangriker in dié tyd is ontwerpe vir die marmerfriese en sogenaamde tapisserieë (eintlik is dit wolborduurwerk) vir die Voortrekkermonument in Pretoria.
AS GODSDIENS ONTAARD
Ds A.E. van den Berg
“Want sekere mense het ingesluip wat lank tevore al opgeskryf is vir hierdie oordeel, goddelose mense wat die genade van onse God verander in ongebondenheid, en die enigste Heerser, God, en onse Here Jesus Christus verloën” (Judas vers 4).
Godsdiens gaan net voor die verskyning van die Antichris ingrypend van vorm verander. Paulus noem dit “die afval”: “Laat niemand julle op enige manier mislei nie, want eers moet die afval kom.....” (2 Thess.2:4). Kerke gaan openlik leuens verkondig: “ ...want daar sal ’n tyd wees wanneer hulle die gesonde leer nie sal verdra nie, maar, omdat hulle in hul gehoor gestreel wil wees, vir hulle ’n menigte leraars sal versamel volgens hulle eie begeerlikhede, en die oor sal afkeer van die waarheid en hulle sal wend tot fabels” (2 Tim.4:3,4).
1938: DR DF MALAN SE BOODSKAP VIR BLANKE VOORTBESTAAN
Lees volledig by Kultuurdagboek
In die Voortrekkereeufeesjaar het dr DF Malan op die tweede Uniale kongres van die Nasionale Party in Bloemfontein gesê: "Die Eeufeesjaar waarin ons lewe is vir ons 'n Godgegewe geleentheid. Hy is dit, omdat elke volk magteloos is sonder idealisme, en dit die jaar is waarin ons weer uit die doodslaap van materialisme ontwaak tot nuwe lewe en nuwe besielende vergesigte."
Dr Malan het sy boodskap gerig in 'n tyd toe die Afrikanervolk in armoede verval was en juis in daardie omstandighede die groot taak op sy skouers moes neem om te beur teen die magte wat die blankedom bedreig het.
Die Afrikaner het in die Eeufeesjaar as volk weer opgestaan en voortgebeur tot nuwe politieke, ekonomiese en kulturele hoogtepunte.
1679: STELLENBOSCH GESTIG
KULTUURDAGBOEK 8 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Minder as drie weke nadat Simon van der Stel in 1679 as kommandeur van die nedersetting by die Kaap aangekom het, het hy en 'n paar amptenare te perd 'n inspeksietog na Hottentots-Holland (later Somerset-Wes en omgewing) onderneem. 'n Paar vryburgers het daar geboer. Nadat hulle werk in die Hottentots-Holland afgehandel was, het hulle met 'n ompad teruggegaan.
Op 8 November het hulle by 'n landstreek uitgekom wat in die Dagregister beskryf word as 'n "vlacke valeij, in sich begrijpende attelijcke duysent morgen schoon weijlant,mede seer treffelijcke afwaterende verse rivier, ter wedersijde met schoone hooge boomen versiert, beguam tot tuijnen en brandhout."
Hulle het op 'n eiland in die rivier (wat later Eersterivier genoem is) oornag. Op hierdie eiland was baie pragtige hoë bome.
1901: 'NATIONAL SCOUTS CORPS' SKANDNAAM IN VOLKSMOND
KULTUURDAGBOEK 7 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Aanvanklik het die Britse militêre owerheid Boere wat in die Tweede Vryheidsoorlog oorgegee het, as spioene en verkenners gebruik maar dan op 'n nie-amptelike basis. Die geringe uitwerking van die Britse proklamasie van 7 Augustus 1901, waarvolgens burgers wat ná 15 September nog met die stryd voortgegaan het, vir altyd uit die land verban sou word of al hulle eiendom sou verloor, het die Britse owerheid egter laat besluit om voortaan meer georganiseerd van hierdie mense wat so moeg vir oorlog was, gebruik te maak.
Invloedryke Boere wat reeds die eed van trou aan die Britse kroon afgelê het soos onder andere generaals APJ Cronjé en Piet de Wet, het in Desember 1900 die sogenaamde Burgervredeskomitees gestig omdat hulle die guerilla-oorlogvoering as sinloos en selfvernietigend beskou het.
“TRAP JOU LUIS! ”
Deur dr Gustav Norval
Foto bo: Johannes Hendrik Bakemeyer (“Bakies”) de Beer, Jacobus Johannes Gerhardus Hermann en die joiner Adriaan Hendrikus Stander (13.2.1873 - 9.1.1944)
Dit is maar moeilik om te begryp wat in die psige van ‘n persoon aangaan wat bereid is, of was, om sy broer of vriend te verraai en te vermoor. Sy denke het so versteurd geraak dat hy kan moor vir ‘n paar sjillings wat die Britse Army hom per dag betaal het, of moor op grond van beloftes dat hy ‘n boer se plaas of vee na die oorlog sou kry. Neem nou maar die geval van Adriaan Hendrikus Stander, wat die kleinseun was van A.H. Stander, ‘n man van Deense afkoms, die stigter van Standerton, wat sy lot met die Boere in die 1840’s ingegooi het.
Wat Adriaan gedoen het getuig van ‘n psigiopatiese afwyking, wat gekenmerk word deur ‘n wrok teen die samelewing. Sy motivering was om die Boere te beroof en om wegsteekplekke op te spoor, waar geld of ander kosbare artikels deur die burgers begrawe was om iets te red van die Kakie-plunderaars. Sy kriminele optrede het begin toe hy vir sy moeder vertel het dat hy by ‘n Joiner Korps aangesluit het.
1900: SLAG BY BOTHAVILLE – BOER SWAK VERTOON
KULTUURDAGBOEK 6 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Genl Christiaan de Wet het teen hierdie tyd van die oorlog met sy besondere en suksesvolle wyse van oorlogvoering by die Engelse magte 'n onuitwisbare begeerte laat ontstaan om die vermaarde generaal vas te keer. In die laaste drie maande van die jaar 1900 het hulle twee keer byna daarin geslaag en het genl De Wet ernstige teenslae gely.
Aan die begin van Oktober het genl De Wet se kommando Frederickstadstasie beset en genl Barton vyf dae daar vasgekeer. Vanweë ernstige versuim van die kant van sommige offisiere het Engelse versterkings hulle ongesiens bereik en moes die burgers terugtrek met 'n lewensverlies van 30. Van daar het hulle na Bothaville beweeg. Langs die pad het pres MT Steyn, op weg terug van Transvaal, hom by hulle aangesluit.
Op 5 November het hulle Bothaville bereik, voor die aanrukkende Engelse kolonnes.
1940: HNP IN VRYSTAAT GESTIG
KULTUURDAGBOEK 6 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Op hierdie dag het Vrystaatse verteenwoordigers van dr DF Malan se Nasionale Party en ondersteuners van genl JBM Hertzog, wat by die oorlogverklaring van September 1939 van die Verenigde Party afgeskei het, in 'n kongres in Bloemfontein vergader om die Herenigde Nasionale Party of Volksparty te stig (die woord 'hereniging' hier dui op die byeenkom van Nasionaliste wie se paaie by Samesmelting in 1934 geskei het toe die Nasionale Party onder leiding van dr DF Malan voortgesit is, maar die grootste deel daarvan in die toé gestigte Verenigde Party opgegaan het.)
Onderhandelinge vir die hereniging is onmiddellik na September begin, en dr Malan het aangekondig dat hy genl Hertzog as leier van die nuwe party sou aanvaar.
WARE KLEURE
Deur dr Gustav Norval
Lord Napier
Die vraag wat soms gevra word, wat sou die lords en sirs van die Britse empire gedryf het om Natal gedurende 1843 te annekseer en later die Vrystaat in 1848, die Transvaal in 1877, en daarna die Vrystaat en Transvaal weereens in 1900. Afgesien van die minerale rykdomme, naamlik steenkool in Natal, diamante in die Wes-Vrystaat en goud in die Transvaal is daar ook ander oorwegings, soos opgeteken deur Sir George Napier, Kaapse goerwerneur tydens die Groot Trek. Hy het die voortrekkers se taal, kultuur en geloof verag en daarom het hy hul ammunisie laat konfiskeer by de Oranjerivier, hul ammunisie-aankope wat per skip na Port Natal afgelewer moes word, het hy geblokkeer. Hy het ook militêre agente na Umzilikaze en Dingaan gestuur om die Matabeles en Zulu’s aan te spoor om die trekkers uit te moor. Hy het selfs ‘n Britse agent agter Andries Pretorius en sy burgers gestuur om hom te waarsku om nie Dingaan aan te val nie.
1605: VERLOOPTE AFRIKANERS, ARROGANTE BRITTE, EN 'GUY FAWKES' - DAG
KULTUURDAGBOEK 5 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Baie jare is die stuk Britse geskiedenis wat hom in 1605 afgespeel het, toe ene Guy Fawkes die Buskruitkomplot teen die Britse vors Jakobus I en sy parlement in werking wou stel, ook in Suid-Afrika en selfs deur Afrikaners wat niks begryp het van die oorsprong van hierdie dag nie, heel vrolik saamgevier.
Klappers is afgeskiet, geld is van huis tot huis deur vuilgesmeerde kinders ingesamel, en vreugdevure is aangesteek. Niemand het eintlik die foltering en verraad rondom die Guy Fawkes-voorval geken nie maar intussentyd is hierdie Britse episode ewe verraderlik in ons land lewend probeer hou.
Algaande het die Afrikaner se nasionale trots en selfkennis egter die oorhand begin behaal en was dit net die waarlik verlooptes en onkundiges wat hierdie dag nog met klappers herdenk het.
1939: ONTWERP- GRONDWET VIR REPUBLIEK WORD OPGESTEL
KULTUURDAGBOEK 4 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Die Afrikanereenheidskomitee (AEK) wat op 9 Junie 1940 saamgestel is om die breuke in Afrikanergeledere te heel, het 'n bykomende taak gehad: om 'n grondwet vir 'n toekomstige republiek op te stel.
Reeds op 4 November 1939 het 'n groep Afrikaners in dr HF Verwoerd se kantoor by Die Transvaler in Johannesburg byeengekom om 'n ontwerp-grondwet vir 'n moontlike republiek te bespreek. Die ontwerp sou na voltooiing ter beskikking van die Nasionale Party gestel word.
1910: 1e UNIE- PARLEMENT OPEN
KULTUURDAGBOEK 4 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Kaapstad was ryklik versier vir hierdie geleentheid. Dwarsoor Adderleystraat is talle boë opgerig met slagspreuke in Engels en Nederlands. Oor laasgenoemde was baie mense ontevrede want die Afrikaner moes hierdeur sy onderdanigheid aan veral Brittanje toon.
Verder was orkesuitvoerings, danspartye, uitstallings en historiese voorstellings aan die orde van die dag. Ironies genoeg, die embleem vir die feesverrigtinge was die later bekende Nazi-swastika.
Burggraaf Gladstone het as eerste goewerneur-generaal, die hertog van Connaught, sy vrou en hul dogter, prinses Patricia, ontmoet. Oud-president FW Reitz was die eerste President van die Senaat en James Molteno die eerste Speaker van die Volksraad.
Toe Molteno sy plek die eerste keer inneem het baie mense hande geklap en volgens Britse protokol was dit 'n ernstige fout.
BLY DAN REIN
Hannes Ollewagen
1 Tim. 5:17-25
“Moenie haastig iemand die hande oplê nie, en moet ook nie met die sondes van ander gemeenskap hê nie. Hou jou rein.” (:22).
Hierdie is dalk ’n vermaning wat ons meer gereeld in ons verdorwe samelewing behoort te hoor. Ons sien dikwels hoedat mense eindelik ook maar verkeerde dinge aanvaar bloot omdat hulle daaraan gewoond raak en omdat die breër samelewing dienooreenkomstig handel. Enkele voorbeelde onder ons eie volk is maar die “normaliteit” van saamblyery, egskeiding en egbreuk, sabbatsontheiliging, materialisme en deesdae ook homoseksualisme. En dit ten spyte van die HERE se uitdruklike waarskuwing en bevel daarteen om nie die meerderheid in verkeerde dinge te volg nie. “Jy mag die meerderheid nie volg in verkeerde dinge nie. ...” (Ex. 23:2).
1906: ATV GESTIG
KULTUURDAGBOEK 3 NOVEMBER
Lees volledig by Kultuurdagboek
Jan Hendrik Hofmeyr de Waal het in 1903 redakteur van De Goede Hoop geword en sy lesers aangespoor om in Afrikaans te skryf. Ondanks teenstand uit verskeie oorde het hy met die hulp van manne soos drr A.I. Perold, D.F.Toit Malherbe, en D.F Malan, wie pas uit die buiteland teruggekeer het, die taalstryd voortgesit.
Op 3 November 1906 word die Afrikaanse Taalvereniging in Kaapland gestig. Die hoofdoel was om die gebruik van suiwer Afrikaans as spreek- en skryftaal aan te moedig en om meer liefde en waardering by die volk daarvoor op te wek.