In werklikheid het ek die meeste van die vrae vir mnr. Vorster neergeskryf, soos ek voorheen ook gedoen het. Ek bewaar nog steeds afskrifte van sommige van hierdie dokumente, met mnr. Vorster se aanmerkings, in ink, in die kantlyn geskryf. Clarence (Dusty) Rhodes, het van Londen af gevlieg om self die onderhoud met mnr. Vorster in die H.F. Verwoerdgebou in Kaapstad te voer. Daardie onderhoud is uiteindelik in meer as 90 lande gebeeldsaai, sommige gedurende spitstye. Vergeleke met die koste van beeldradio-tyd in daardie jare het net die een Vorster-program meer as vergoed vir die belegging van $1 350 000.
Mense verloor dikwels uit die oog dat in die groot Westerse lande televisietyd seker die duurste item is wat geld kan koop. In die VSA kan ’n een-minuut uitsending van ’n advertensie, gedurende spitstyd, jou maklik $100 000 of meer uit die sak jaag.

Die Vorster-onderhoud was nie die enigste program wat in Pretoria beplan is en wat via UPI-TV uitgestuur is nie. Daar was ander, insluitende dekking van die Transkei en Bophuthatswana se onafhanklikheidswording. Nou en dan was daar aan Oosthuizen opdrag gegee om ’n kort, kritiese program oor die regering te maak, net om Rhodes en die projek in Londen te beskerm.

Tussen die Washington Star projek en die van UPI-ITV in Londen was daar ’n belangrike verskil. McGoff is uitdruklik gesê dat die geld wat vir die televisie verspreidingsdiens beskikbaar gemaak word ’n regstreekse belegging in daardie besondere projek moet wees. Indien die aandele van die maatskappy ooit verkoop sou word moet die geld na Suid-Afrika terugkom. Die televisie diens was ’n winsgewende maatskappy. Anders as in die geval van The Washington Star was dit nie besig om groot bedrae geld te verloor nie. Die geld is nie voorsien om McGoff se status as uitgewer in Brittanje aan te help nie, soos wat die geval met die koerantprojek in Washington die geval was nie. Trouens, nadat ons die aandele in die televisie diens bekom het, het ons nie eers gedink aan die moontlikheid dat ons dit ooit eendag sou wil verkoop nie. Dit was presies die soort van nuusfront wat ons so graag oorsee wou bekom.

Daar was nooit enige misverstand tussen McGoff, De Villiers en myself omtrent die fondse wat aan hierdie projek bestee is nie. Of die aandele nou op ons instruksies of as gevolg van eensydige aksie van McGoff verkoop sou word, die opbrengs moes na Suid-Afrika teruggestuur word. Indien die verkoop ’n profyt sou oplewer was dit iets anders, maar ’n bedrag gelykstaande aan ons oorspronklike belegging moes dan in elk geval terugkom. McGoff het met hierdie reëling ingestem en daar is meer as een getuie hiervoor.

Toe die Thesaurus-“lening” in Maart 1978 “skoongemaak” is sodat McGoff die aandele van die Sacramento koerant in die hande kon kry, was ons verplig om terselfdertyd die $1 350 000 wat in die boeke ten opsigte van UPI-TV gestaan het ook skoon te maak, omdat dit deel van dieselfde dokumentasie uitgemaak het. Die aandele vir die Washington Star projek kon nie vrygemaak word sonder dat die verwysing na die UPI-ITV projek ook verdwyn nie. Toe McGoff dus na betaling van die $5 miljoen met die aandele van The Sacramento Union weggestap het, het hy daarmee ook die aandele van UPI-TV bekom. Openbaarmaking van die ware feite aangaande McGoff se geldbron vir die aankoop van The Sacramento Union sou dieselfde gevare vir die televisie-nuusdiens in Londen ingehou het.

In sy getuienis voor die Erasmus Kommissie het De Villiers getuig dat hy geen twyfel het nie dat McGoff geweet het dat die televisie-verspreidingsdiens die eiendom van Suid-Afrika gebly het. Dis is ook wat hy aan die Kemp Komitee vertel het. Op versoek van die Komitee het De Villiers ’n brief aan McGoff geskryf om bevestiging te verkry dat UPI-TV steeds aan ons behoort het. McGoff wou nie so ’n brief skryf nie. Volgens De Villiers was hy skrikkerig om so ’n saak op papier te plaas. Indien dit sou uitlek, sou die gevolge vir almal rampspoedig wees. Nietemin het hy De Villiers verseker dat die diens inderdaad aan Suid-Afrika behoort en “dat hy na ons belange in die projek sou omsien”. Die oomblik wat die Erasmus-Kommissie se openbarings John McGoff se rol in The Washington Star rugbaar gemaak het, het McGoff die aandele in UPI-ITV vir ’n bedrag van R1,4 miljoen verkoop.

Ten spyte van voorgaande het die Suid-Afrikaanse Regering nagelaat om John McGoff hof toe te neem en horn vir die terugbetaling van die R1 350 000 te dagvaar. Deur McGoff se rol openbaar te maak het die Erasmus-Kommissie dus nogal skade aangerig. Suid-Afrika se kans om sy leiers se standpunte en positiewe nuus in beeld op die beeldradio in meer as 100 lande van die wêreld te kry, was meteens daarmee heen, en McGoff het ons aandele verkoop en met die $ 1 350 000 weggeloop. Inderdaad, soos ek eers heelwat later vasgestel het, het hy $1 700 000 uit die transaksie gemaak.

John McGoff het my nie alleen persoonlik gruwelik bedrieg en mislei nie; hy het van begin tot einde gelieg soos min mense wat ek van in my lewe gehoor het. Dokumente wat in Washington aan my gewys is toon dat uit die verkoop van al die aandele van die Sacramento Union en vir die verkoop van UPI-TV in Londen, John McGoff in totaal meer as $21 miljoen verdien het. Hy het $5 miljoen aan Suid-Afrika terugbetaal wat hom ’n profyt van $ 16 miljoen gehaal het! Die hele verloop van die Washington Star transaksie soos wat hy dit aan my, Les de Villiers en dr. Connie Mulder vertel het, was van alle waarheid ontbloot. Toe die omvang van McGoff se leuens tot my deurdring het ek fisies naar geword.

Gedurende 1980 het die Amerikaanse Ambassade in Pretoria met my in verbinding getree om te vra of ek bereid sou wees om ’n ondersoekspan van die Amerikaanse Departement van Justisie te woord te staan. Omdat ek wou weet wat aangaan en veral wat van die geld uit die verkoop van die aandele van UPI-TV geword het, het ek geredelik ingestem om hulle te ontmoet. Die ondersoekspan was van ’n Suid-Afrikaanse prokureur vergesel wat toe in Washington werksaam was en het hulle dokumente voor my en Jan van Zyl Alberts op die tafel gelê. Toe ek aan die einde van 1980 aansoek gedoen het vir ’n visum om die VSA vir sake doeleindes te besoek, is ek gewaarsku dat sodra ek in die VSA aankom, ek waarskynlik gedagvaar sal word om voor ’n sogenaamde Grand Jury te kom getuig. Die jurie was besig om getuienis aan te hoor dat John McGoff geld van die Suid-Afrikaanse regering ontvang het maar nie as ’n vreemde agent by die Departement van Justisie geregistreer het soos wat die Wet vereis nie.

Ek het vroeg in 1981 in die VSA aangekom en is ook dadelik gedagvaar om te kom getuig. Ek het vir amper drie dae voor die Grand Jury in Washington getuig. In hierdie tyd het die Justisie Departement my weereens stelle dokumentasie getoon om te wys wat John McGoff nou presies met al ons geld gedoen het, en of ek dit destyds goedgekeur het of enigiets daarvan geweet het. In feitlik elke geval kon ek net “nee” sê. Van die dokumente wat die ondersoekspan van die Departement van Justisie aan my en Van Zyl Alberts getoon het, is ook aan die Grand Jury in Washington voorgelê. Ek het aan die Jurie vertel hoedat McGoff die kapitaal wat vir die Washington Star bedoel was eiegeregtig geneem het om die aandele, al die aandele, van die Sacramento Union te koop.

Nadat ek met die Amerikaanse ondersoekspan in Pretoria vergader het, het ek huistoe gegaan en sorgvuldige notas gemaak van alles wat ek kon onthou van die dokumente wat hulle aan my getoon het. Ek het dieselfde in Washington gedoen. Na baie weke kon ek daarin slaag om die ware verloop van sake aanmekaar te koppel, en wat nou hier vir die eerste keer openbaar gemaak word.

Die ooreenkoms wat deur Vorster, Diederichs, Mulder en ekself met John McGoff in 1974 in Suid-Afrika aangegaan is, het voorsiening gemaak dat die $ 10 miljoen alleenlik na die VSA oorgemaak sou word indien ’n kooptransaksie net om die draai is, en daar van McGoff verwag sou word om die kleur van sy geld te toon. In werklikheid het McGoff toe geen geld van sy eie kon toon nie. Ons geld moes dien om sy bona fides te bewys. Dit het ons nie geweet nie.

Toe De Villiers McGoff se boodskap aan ons oordra dat McGoff nou gereed is om sy aanbod te maak en dat die koop van The Star beslis moontlik was, is die geld dadelik deur die Reserwe Bank na Zurich oorgeplaas. Gerald Browne, Sekretaris van Finansies, het oorgevlieg om die dokumentasie op te stel, en die ooreenkoms van die lening met McGoff te onderteken. Van Zurich af is die geld oorgeplaas na The Star Newspaper Co (later Global Communications) wat in die staat van Delaware geregistreer was. In Desembermaand het McGoff al die aandele van die Sacramento Union vir ’n bedrag van $7 750 000 gekoop. Alles geld uit The Star se rekening. Hy het destyds aan De Villiers, dr. Mulder en myself vertel dat hy die volle kapitale bedrag van $10 miljoen vir die koop van die aandele van die koerant betaal het. Dit was ’n leuen. Hy het $320 000 van The Star se geld na Londen as werkende kapitaal vir die UP1-ITV projek teruggeplaas. Aan ons het hy vertel dat hy die bedrag uit eie sak voorsien het, en volgens die bewysstukke wat destyds aan ons getoon was, was ons dus verplig om die $320 000 aan hom terug te betaal.

Terwyl McGoff ons in Pretoria onder die indruk gehou het dat die stryd vir die Washington Star nog steeds aan die gang was, en allerlei briewe in verband met regspunte ens. aan ons gestuur het, het hy in werklikheid reeds die koerant in Sacramento gekoop. McGoff het eers aan die begin van 1975 na Suid-Afrika gekom om toestemming te vra dat die rente op die kapitale bedrag gebruik word om hom te help om die beherende blok aandele in die Sacramento Union te koop. Maar hy het toe reeds meer as $7 miljoen van die kapitaal daarvoor gebruik. Dit was eers omtrent vier maande later dat McGoff ons meegedeel het dat die stryd om besit van The Star deur die Texan Joe Aubritton gewen was.

Dokumentasie wat die Amerikaanse Departement van Justisie aan my getoon het, bewys dat McGoff al in November 1974 geweet het dat sy kanse om The Star te koop maar baie skraal was. En toe hy in September die geld uit Suid-Afrika ontvang het, was sy kanse nie juis veel beter gewees nie. Tog het hy met die transaksie voortgegaan asof hy ’n baie goeie kans gehad het om The Star te kon koop. Terwyl hy ons in onkunde oor die ware toedrag van sake gehou het, het hy in Desember agteraf die Sacramento koerant aangeskaf. Nie slegs die blok beherende aandele nie, maar 100 per sent van die aandele.

McGoff het enorme hoeveelhede geld gemaak deur die koerant daarna te verkoop en om ook die aandele van UPI-ITV van die hand te sit. Hy het reeds $320 000 uit ons gemaak deur voor te gee dat die geld wat hy uit The Star se rekening na Londen oorgeplaas het, eintlik sy eie persoonlike bydrae was. Met pakke dokumente en sy prokureurs daarby het hy ons probeer oortuig dat dit onmoontlik was om meer as $2,5 miljoen van die geld vir The Star projek aan ons terug te betaal. Toe ons geweier het, en groot druk op hom uitgeoefen het, het hy uiteindelik die bedrag na $5 miljoen vermeerder. Hy het dr. Mulder in die onbenydenswaardige posisie geplaas om of sy aanbod te aanvaar of alles te verloor.

Vier dae nadat McGoff van Parys af na Amerika teruggevlieg het, en nadat hy beloof het om $5 miljoen aan ons terug te betaal, het hy 50 per sent van die aandele in die Sacramento koerant aan Richard Scaife vir $10 940 000 verkoop! Nadat die Erasmus-Kommissie sy rol geopenbaar het, het hy onmiddellik ook die aandele in UPI-TV in London vir $1,4 miljoen verkoop. In Februarie 1982 het hy die res van sy (ons) aandele in The Sacramento Union aan Scaife vir meer as $9 miljoen verkoop. Sy bruto inkomste: $21,4 miljoen. Terugbetaling aan ons: $5 miljoen. Netto wins: $16,4 miljoen.

McGoff se optrede was skandalig en toe die dokumentêre bewyse van hierdie optrede van hom aan my gewys is kon ek dit eers nie glo nie. Daarna was ek net lamgeslaan. Toe ek uit Washington na Pretoria terugkeer, het ek aan McGoff se prokureurs vertel wat aan my gewys is en dat ek met John McGoff niks verder op aarde mee iets te doen wil hê nie.

McGoff se prokureurs in Pretoria het my probeer wysmaak dat die hele optrede van die Amerikaanse Departement van Justisie in party politiek gewortel was. McGoff was ’n Republikein, invloedryk in Republikeinse kringe in die staat Michigan en ’n vriend van die voormalige Republikeinse President Gerald Ford. Hulle wou eintlik die Republikeine seermaak. Sy prokureur het selfs aan my vertel dat McGoff se handtekening op die verskillende dokumente wat aan my getoon is waarskynlik vervals was. Ek bejammer hom vir sy vertroue in sy kliënt. Die feit van die saak is dat die manne wat die ondersoek lei, Joel Lister, Robert Sharp en Roger Fontanello dieselfde span van die Departement van Justisie is wat die sake van Billy Carter, President Jimmy Carter se broer, ondersoek het nadat Billy groot bedrae geld van sekere Arabiese state ontvang het, en ook nie as agent van ’n vreemde moondheid by die Departement van Justisie geregistreer het nie. Billy Carter se vervolging was vir maande op die voorblaaie van al die groot koerante in die VSA en moes Jimmy Carter seker miljoene aan stemme gekos het. Ek het hierdie manne eintlik baie a-polities gevind, en in hulle optrede teenoor my en die wyse waarop hulle alles verduidelik het, was hulle uitermate regverdig en gebalanseerd.

Ek het in Pretoria al besluit dat indien daar ooit ’n hofsaak in die VSA teen John McGoff gemaak word, hetsy deur die Suid-Afrikaanse of die Amerikaanse regerings, ek my eie reiskoste sal betaal om na die VSA te vlieg om teen McGoff te kan getuig. Dit was nie alleen dat hy my so persoonlik bedrieg en belieg het nie, maar die feit dat hy die land met soveel miljoene ingeloop het. Hy kon ons hele $ 10 miljoen terugbetaal het plus die $ 1 700 000 van UPI-TV se verkoop, en nog steeds ongeveer $10 miljoen vir homself gehou het.

Dit is waar dat die oorspronklike finansiële reëlings deur Gerald Browne van die Departement van Finansies getref is en dat hy dit beslis nie reg georganiseer het nie. Dit is waar dat die besluit om McGoff van die geld te voorsien’n kabinetsbesluit was. Maar nadat die geld in sy hande beland het was dit van my verwag om toe te sien dat die projek uitgevoer word en, nadat hy ons so met sy eiegeregtige aankoop van die Sacramento koerant bedrieg het, dat die geld na ons terugkom. Ek het nie daarin kon slaag nie omdat McGoff net eenvoudig te skelm en uitgeslape was. Soos mnr. Vorster eenkeer aan ons in verband met ’n ander saak gesê het: As iemand in ’n posisie van vertroue jou wil bedrieg sal hy dit doen en daarmee wegkom, lank voordat jy iets daaraan kan doen.

Die Appelhof in Bloemfontein het in my saak ook bevind dat mens in geheime projekte dikwels ’n kontantbetaling aan iemand moet maak wat weier om aan jou ’n kwitansie vir die geld te gee. Daarna kan jy maar net hoop en vertrou dat hy sy opdrag sal uitvoer. Dit is die realiteit van geheime aksies, of dit nou in propaganda of in wapenaankope is.

Toe ek John McGoff die eerste keer ontmoet het was hy reeds ’n baie welgestelde man. Hy was hoof van die Panax groep wat meer as 50 koerante besit het. Hy het ’n reuse huis bewoon en die wêreld met sy groot gesin bereis. Hy was met baie belangrike politici goed bevriend, ’n trustee van die reuse Universiteit van Michigan en het toe reeds sy eie diepsee jag besit. Hy het sy vriendskap ook al reeds vir Suid-Afrika bewys. Niemand nie, sekerlik nie ek nie, het dus kon droom dat McGoff so koelbloedig te werk sou gaan om ons te bedrieg nie. En tenmidde van sy bedrog het hy nog steeds voortgegaan en belangrike afsprake vir ons met hooggeplaaste politici te reël terwyl hy in die openbaar, in sy koerante en voor komitees van die Amerikaanse kongres, sy kop vir Suid-Afrika uitgesteek het.

Ja, McGoff se optrede was skandalig, maar wat van die optrede van die Suid-Afrikaanse regering in hierdie saak? Waarom het die regering nie al lankal ’n hofsaak teen McGoff in die VSA gemaak nie? Waarom het hulle nie al lankal al sy bates van ongeveer R750 000 in Suid-Afrika gekonfiskeer nie?

Die regering se gebrek aan optrede is nog ’n onderdeel van die ware Inligtingskandaal en die een waarvoor daar nog nie ’n verduideliking is nie. My inligting is dat die Suid-Afrikaanse regering presies weet wat die ware toedrag van sake is en dat hulle oor dieselfde inligting beskik as wat ek nou oor beskik. Tog het hulle geen poging aangewend om die lelike leuenagtige gerugte in Suid-Afrika die kop in te slaan dat van McGoff se miljoene hul weg na Switserse bankrekenings in die naam van dr. Mulder gevind het. Hulle het hierdie gerugte laat voortgaan terwyl hulle geweet het wat van elke sent geword het wat in die Star Newspaper maatskappy se rekening inbetaal is. Die regering weet selfs dat McGoff sy vennote Richard Jones (eintlik sy prokureur) en Dick Leippbrandt saam $450 000 in kommissie betaal het nadat die Sacramento Union verkoop is en hoe McGoff ’n boot en ’n huis met ons geld gekoop het - en homself nog ’n salaris daaruit betaal het. Hulle het al die feite op skrif. Selfs van die R500 000 wat hy na ’n bank in die Cayman Eilando oorgeplaas het. Dat sy beleggings in Suid-Afrika staatsgeld is. Tog is sy bates in S.A. onaangetas.

Die Suid-Afrikaanse regering weet dat indien die saak voor ’n hof in die VSA kom dat McGoff geen kans het om te bewys dat hy nie mala fide was nie en dat hy aan kontrakbreuk skuldig is. Net soos in Suid-Afrika hoef ’n kontrak nie ’n geskrewe dokument te wees nie. Nog meer, net soos ek, as individu, die Amerikaanse Departement van Justisie kan dagvaar om al die rekords van die McGoff ondersoek wat aan my getoon is aan die hof en aan my prokureurs oor te maak, in geval McGoff bv. ’n lastersaak teen my sou wou begin, net so kan die Suid-Afrikaanse regering ook in die regte omstandighede ’n dagvaarding op die Departement van Justisie vir die indiening van die dokumente bestel.

Ek het met verskeie vooraanstaande prokureurs hier in die VSA gesels en die meerderheid is van mening dat die Suid-Afrikaanse regering hier in die VSA suksesvol teenMcGoff kan optree. Hulle gevoel is dat McGoff se verkoop van die UPI-ITV aandele die maklikste plek is om mee te begin.
Dokumentêre bewyse is beskikbaar. Al die getuies leef nog en is beskikbaar om teen McGoff te getuig. Maar die Botha-regering wat berge wou verskuif en honderde duisende Rande bestee het om my vir aanklagte te vervolg wat nie sagkens nie, en eenparig, deur die Appèlhof in Bloemfontein uigegooi is, is nie bereid om eers te probeer om McGoff te pak nie. In politieke kringe in Washington word nou gesê dat McGoff sekerlik ’n geweer teen iemand se kop in die Suid-Afrikaanse kabinet hou omdat niks anders die regering se gebrek aan optrede kan verduidelik nie, of dat McGoff in die geheim steeds vir die regering werk. Daar is ’n nuwe koerant in Washington en McGoff is op die direksie. Is dit die prys wat McGoff moes betaal? Om die nuwe koerant te help finansier in ruil vir ’n belofte dat hy nie vervolg sal word nie?

In Maart 1983 het Mnr. Pik Botha die Parlement in kennis gestel dat die geld vir die Sacramento Union en vir UPI-TV nie teruggevorder kan word nie, verder, dat die blaam “gedeeltelik” aan die voete van dr. Mulder en myself gelê moet word. Geen woord dat die blaam “gedeeltelik” by mnr. P.W. Botha en die ander Ministers van mnr. Vorster se kabinet berus nie.

In Maart 19 8 3 het Mnr. Pik Botha die Parlement in kennis gestel dat die geld vir die Sacramento Union en vir UPI-TV nie geruggevorder kan word nie, verder, dat die blaam nie “gedeeltelik” by mnr. P.W. Botha en die ander Ministers van mnr. Vorster se kabinet berus nie.

Die kardinale feite van die saak is dat die besluit om die geld te voorsien ’n kabinetsbesluit was; dat die Sekretaris van Finansies die oorplasing van die geld hanteer het en dat hy in gebreke gebly het om ’n ooreenkoms op te stel wat McGoff vasgepen het tot die gebruik van die geld vir die doel waarvoor die kabinet dit bewillig het. Hieraan het nog dr. Mulder nog ek enige skuld. As daar dus skuld uitgedeel moet word, dan moet dit regverdig en proporsioneel uitgedeel word, ook onder daardie lede van die kabinet wat in Mnr. Vorster se tyd deel in die besluit gehad het. Mnr. Gerald Browne, voormalige Sekretaris van Finansies, moet ook nader gesleep word. Die groot fout wat ek gemaak het, is dat ek nie gesorg het dat ek McGoff beter leer ken het nie, maar of ek dan deur sy streke sou kon gesien het, weet ek nie. Ek kan simpatiseer met Confucious wat soveel eeue gelede algeskryf het dat hy nie treur omdat mense hom nie ken nie, maar omdat hy nie mense ken nie.

Toe dit in 1981 duidelik geword het dat die Departement van Justisie hul visier op McGoff ingestel het, het ’n bekende prokureur uit die VSA my skielik genader om hom in Switserland te ontmoet. Hy het verduidelik dat hy die ander aandeelhouers in Panax verteenwoordig. Hulle sal al my kostes dra. Ek het ingestem op voorwaarde dat ek nie vir McGoff of sy regsadviseurs wil sien nie en dat my eie prokureur, Mervin Gross, my vergesel.

Ons het eerste-klas vliegtuigkaartjies ontvang en is in die luukste hotel in Geneve gehuisves, met ’n Mercedes limousine en bestuurder tot ons beskikking. Ons het twee dae lank die McGoff-aangeleentheid bespreek toe ’n tweede prokureur, Lee la Rocca, skielik daar opgedaag het. La Rocca was McGoff se man en het gepleit om ons te sien. Mervin en ek het die versoek oorweeg en toe besluit om hom tog te woord te staan. Ek het aan hom gesê dat sover dit my aangaan, McGoff ’n geheime agent van die Suid-Afrikaanse Regering was en dat hy wederregtelik ten opsigte van die bepalings van die U.S. Securities Exchange Control opgetree het. McGoff het ons ook bedrieg.

Wat ek aan La Rocca vertel het, het ek alreeds in Washington aan die Grand Jury vertel. Dit was egter eers laat die aand dat die eintlike vraag gestel is: Kan McGoff deur ’n politieke oplossing gered word? Dit was ’n duur speletjie (ons totale onkoste moes hulle sowat R7 000 uit die sak gejaag het) om die klaarblyklike te hoor, nl. dat slegs’n politieke reëling McGoff kon red.

Vervolg...