VOLKS- BYEENKOMS BY KLEINFONTEIN

18 MAART 1880

Lees volledig by Kultuurdagboek

Op die volksbyeenkoms by Wonderfontein op 10 Januarie 1879 het die Transvaalse burgers dit duidelik gestel dat hulle hul nooit gewillig aan Britse gesag sou onderwerp nie. Piet Joubert is daarop deur die burgerkomitee na Natal afgevaardig om die Britse Hoë Kommissaris, sir Bartle Frere, wat hom op daardie tydstip aldaar bevind het, oor die Transvalers se gevoelens in te lig.  Joubert moes egter onverrigter sake terugkeer, want Frere het openlik verklaar dat, ofskoon hy bereid is om 'n "liberale" grondwet aan Transvaal toe te ken, daar geen sprake was van 'n terugkeer tot die toestand vóór die anneksasie nie. Hy was egter bereid om na Transvaal te kom om hom persoonlik op die hoogte van sake te stel.

Gevolglik is 'n volksvergadering op die plaas Kleinfontein vir 18 Maart belê, wat deur tussen vier-  en vyfduisend burgers bygewoon is. By sy aankoms is Frere deur die Boerevoormanne te perd tegemoet gery en na die tent van die burgerkomitee begelei.

Ofskoon die Hoë Kommissaris die Transvalers, wat dig opmekaar gestaan het, links en regs gesalueer het, het die burgers 'n doodse stilswye bewaar. By die samesprekings met die burgerkomitee is tot 'n herontmoeting na enkele dae besluit, en op die vasgestelde dag het Frere, vergesel van die Britse Administrateur van Transvaal, sir Owen Lanyon, die volksbyeenkoms by Kleinfontein 'n tweede keer besoek.

Weer eens moes die Hoë Kommissaris verneem dat die volk die Britse anneksasie van Transvaal nooit sou aanvaar nie, en Frere moes erken dat Brittanje nie juis ingelig was omtrent die gevoelens van die Transvalers nie. Hy het hom bereid verklaar om die burgers se besware aan die Britse regering oor te dra, maar persoonlik was hy vir die behoud van die anneksasie. Na die byeenkoms by Kleinfontein het die burgerkomitee kennis gegee dat 'n tweede volksvergadering by Wonderfontein sou plaasvind.