1888: DR NJ VAN DER MERWE - KULTUURLEIER

KULTUURDAGBOEK 17 FEBRUARIE

Lees volledig by Kultuurdagboek

Nicolaas Johannes van der Merwe is op hierdie dag op Senekal gebore en op 11 Augustus 1940 in Bloemfontein oorlede. Hy het in die Konsentrasiekamp op Norvalspont as kind besondere ondervindinge meegemaak wat beskrywe is in sy boek Die Burgemeester van Sannahspos (1929).

Hy behaal sy BA aan UKOVS en voltooi sy teologiese studie am die Teologiese Kweekskool, Stellenbosch. Hier was hy 'n studenteleier. Hy volg Tobie Muller op as leier van die Afrikaanse Taalvereniging en speel 'n belangrike rol om die studente van Stellenbosch bewus te maak van hulle taal.

Van 1915 tot 1919 was by predikant van Wepener. Met sy eerste Sinodesitting in 1916 dien hy 'n voorstel in dat die Bybel in Afrikaans vertaal moet word, en dat predikante die reg moet hê om in Afrikaans te preek. Hierdie voorstel word goedgekeur. Dit was die eerste sinodale besluit van die aard in Suid-Afrika. Kort hierna sou ander sinodes volg. Dit was die begin van die Afrikaanse Bybelvertating.

In 1919 vertrek by na die Vrye Universiteit van Amsterdam om sy doktorsgraad in die Nuwe Testament te behaal. Hy promoveer op 21 Januarie 1921 op die proefskrif Die Sosiale Prediking van Jesus. Hierdie proefskrif het hy in Afrikaans geskryf, terwyl baie Afrikaners daardie tyd nog hulle proefskrifte in Afrikaanse ingelewer her.

Van 1921 tot 1924 was hy predikant op Theunissen. In 1924 word hy Volksraadslid van die Nasionale Party vir Winburg, ‘n setel wat hy tot sy dood behou het. Na samesmelting in 1933 word hy 'n volgeling van dr. D.F. Malan en leier van die Nasionale Party in die Vrystaat.

Dr. van der Merwe het ‘n prominente rol in die bevordering van kultuur gespeel. Hy was onder meer stigter en eerste voorsitter van die FAK in 1929. Saam met hom het in die eerste Hoofbestuur van die FAK gedien mnre IM Lombard, LJ Erasmus, proff. T. J. Hugo, E.C. Pienaar, en mev MM Jansen. Hy het trouens tot sy dood in FAK gebly.

Hy was ook lank voorsitter van die Kaapse Helpmekaarbeweging. Saam met dr. CF Visser beywer hy hom vir 'n jeugbeweging onder Afrikanerkinders.  Voortrekkers word in 1931 gestig met hom as die eerste nasonale leier van hierdie beweging.

Hy was getroud met Isabella (Tibbie), dogter van pres. M.T. Steyn.

In 1921 skryf dr. Van der Merwe 'n biografie van twee boekdele oor sy skoonvader. Dit is hoofsaaklik gedoen met behulp van dokumente wat toe nog in besit van mev. (pres) Steyn was.

Die onmeetbare invloed van dr. Van der Merwe op die Afrikaner en sy kultuur kon vandag nog nie ten volle na waarde geskat word nie.