1912: GENL LOUIS BOTHA BEDANK

KULTUURDAGBOEK 14 DESEMBER

Lees volledig by Kultuurdagboek

Genl Hertzog se De Wildt-toespraak het heftige reaksie van Unioniste en ander Brits-gesindes tot gevolg gehad. In die Kabinet het die ergste reaksie gekom van kol George Leuchars, Minister van Openbare Werke, 'n Nataller wat homself 'n imperialis genoem het. Hy was so kwaad oor genl Hertzog se woorde oor die belange van die Ryk teenoor dié van die Unie dat hy gedreig het om uit die Kabinet te bedank.

Dit lei tot 'n kabinetskrisis en die Premier, genl Louis Botha en sy regterhand, genl JC Smuts, vra Hertzog om in die openbaar sy spyt oor sekere van sy uitlatings uit te spreek.

Hertzog weier toe want hy het reeds die vorige middag in die teenwoordigheid van 'n ander minister, Fischer, die aangeleentheid met kol Leychars bespreek en sy standpunt oor imperialisme verduidelik, wat Leuchars klaarblyklik aanvaar het. Leuchars het hom egter later gehou by sy voorneme om te bedank, waarop Botha Hertzog gevra het om te bedank. Hy weier toe om te bedank omdat hy reeds die versekering van die Eerste Minister gehad het dat dié met Hertzog se standpunt saamstem.

Die skaakmat het verdere samewerking tussen hierdie leiers onmoontlik gemaak. Genl Botha bedank toe as Eerste Minister wat beteken het dat die Kabinet outomaties ontbind is.

Die Goewerneur-generaal vra egter vir Botha om weer 'n kabinet saam te stel, wat hy toe doen maar met die weglating van genl Hertzog sowel as kol Leuchars. Hierdie krisis het die stigting van die Nasionale Party ingelui.