1894: OUD-PRES CR SWART

KULTUURDAGBOEK 5 DESEMBER

Lees volledig by Kultuurdagboek

Charles Robberts Swart is op hierdie dag in Winburg gebore en hy deel reeds op vyfjarige ouderdom in die smart en ellende van die Afrikanervolk toe hy saam met sy moeder en ander huisgenote na die Winburg-konsentrasiekamp gestuur word. Dit sou dwarsdeur sy lewe een van sy grootste ideale bly om die republikeinse erfenis waarbinne hy gebore is, weer volkome te laat herleef.

Op dertienjarige ouderdom verwerf hy matriek en in 1918 die graad LL B. Van 1919 tot 1948 het hy as advokaat van die Hooggeregshof in Bloemfontein gepraktiseer.

In 1923 het hy Volksraadslid geword en 'n al duideliker rol in die politiek begin speel. Met die oorwinning van die Nasionale Party in 1948 by die stembus word hy benoem as Minister van Justisie en as sodanig was hy verantwoordelik onder meer vir die herstel van die naam landdros, die vertaling van die Nederlandse Uniewette en die Romeins-Hollandse Regsbronne in Afrikaans asook die afskaffing van appèl na die Geheime Raad.

Met die siekte en afsterwe van premier JG Strijdom in 1958 is hy as waarnemende Eerste Minister benoem. Van Januarie 1960 tot April 1961 was hy Goewerneur-generaal van die Unie van Suid-Afrika en op 31 Mei 1961 is hy as eerste Staatspresident van die Republiek van Suid-Afrika ingehuldig. Hierdie amp het hy ses jaar lank met groot onderskeiding en gewildheid beklee.

Hy het ook 'n lewenslange aktiewe deelname aan allerlei taal- en kultuurliggame gehad: lid van die stigtingskomitee en lewenslange lid van die FAK; een van die stigters van die Voortrekkerbeweging in 1931 en vanaf die stigting daarvan tot 1948 lid van die Vrystaatse Provinsiebestuur; lid van die Nasionale Oorlogmuseum in Bloemfontein, en erelid van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns.

Hy is in 1951 as eerste kanselier van die Universiteit van die Oranje-Vrystaat verkies en het tot 1978 die pos beklee.

Van hom het steeds besieling uitgegaan om jong mense te inspireer met die Christelike lewensbeskouing en 'n gesindheid van ordelikheid en ordentlikheid. 'n Voorbeeld hiervan was sy talle besoeke aan die Hoërskool Staatspresident CR Swart waar hy graag onthaal is weens die vernoeming van die skool. Daar het hy die hele skool se leerlinge vir ure lank in 'n skoologgend met interessante staaltjies uit die geskiedenis en sy eie lewenservaringe geboei, en daardeur die Afrikanerkind se kultuur van Godsdiens, taal, herkoms, ordelikheid en ordentlikheid vasgelê. Sy geliefde noemnaam ' Oom Blackie' het juis as gevolg van sy sagmoedige maar inspirerende persoonlikheid ontstaan en so het die jeug hom dan ook aangespreek.

Charles Swart het ook joernalistieke baanbrekerswerk verrig as persverteenwoordiger in die Parlement vir Die Burger en Die Volksblad – destyds nog suiwer pro-Afrikanerkoerante – en hy het gereelde rubrieke aan talle ander nuusblaaie en tydskrifte gestuur. Sy twee gewilde en treffende Afrikaanse boeke vir kinders, Kinders van Suid-Afrika, en Die Agterryer, het talle herdrukke beleef.